Czym są dopalacze?

Nowe substancje psychoaktywne (NSP, dopalacze) zawierają substancje chemiczne, które wywołują efekty podobne  do "tradycyjnych" narkotyków, takich jak marihuana, ekstazy i LSD, mają jednak odmienny od nich skład chemiczny. To sprawia, że nieraz przez lata nie są sklasyfikowane jako narkotyki, tym samym z formalnego punktu widzenia funkcjonują jako legalne.

Dopalacze w Polsce

W Polsce zrobiło się o nich głośno w 2008 roku kiedy to na rynku powstał pierwszy sklep internetowy pod domeną dopalacze.com. Stąd wzięła się potoczna nazwa ”dopalacze” - dla tych nie objętych polskim prawem środków, funkcjonująca w polskiej przestrzeni publicznej i medialnej. Inne rzadziej spotykane nazwy to „nowe narkotyki”, „narkotyki projektowane” (ang. new drugs, research chemicals, designer drugs).

 Dopalacze są z reguły dzielone na cztery grupy reprezentujące sposoby ich działania na ośrodkowy układ nerwowy (OUN).

  1. stymulanty – substancje psychostymulujące – o działaniu pobudzającym OUN;
  2. depresanty – substancje działające opóźniająco na OUN;
  3. psychodeliki – środki psychodysleptyczne – substancje wywołujące zaburzenia w OUN
  4. kannabinoidy – o działaniu podobnym do roślinnych odpowiedników, których działanie łączy efekty stymulujące, depresyjne oraz psychodeliczne (zależnie od dawki).

Nowe środki psychoaktywne to także popularne środki farmakologiczne, zioła i przyprawy kuchenne. Ogólna idea jest stosunkowo prosta, wszystko co może wprowadzić w stan szeroko rozumianego odurzenia, jest nowym środkiem psychoaktywnym.

Zatrucia

Pierwsza fala zatruć dopalaczami w latach 2008 – 2010 spowodowała zmianę sposobu ich reklamy i dystrybucji. Sklepy stacjonarne dotychczas sprzedające dopalacze jako środki ,,w celach kolekcjonerskich”, były masowo zamykane. Sprzedaż w dużej mierze przeniosła się do sieci internetowej, tworząc sklepy w krajach, w których sprzedaż danej substancji nie jest jeszcze zakazana lub do Dark Web i funkcjonuje w ten sposób do dziś. Pomimo ówczesnych kampanii medialnych, mających na celu nagłośnienie zagrożenia jakim są nowe, nieznane środki psychoaktywne, grono osób zażywających te środki cały czas utrzymuje się na stałym poziomie. Nowe media pozwoliły przy pomocy forów i blogów wymieniać się innowacjami i doświadczeniami z zażywania, wytwarzania i kupna dopalaczy.  Osoby, które zażywają dopalaczy dokonują względnie świadomego wyboru. Niestety istnieje grupa osób, które otrzymują i zażywają dopalacze w sposób całkowicie nieświadomy, w trakcie różnym imprez, koncertów.

Zagrożenie - nieświadome zażycie

Wśród zagrożeń spowodowanych względnie łatwym dostępem do chemicznie wytwarzanych nowych środków psychoaktywnych występuje możliwość nieświadomego ich zażycia. Nie polega ona jednak zawsze na dosypaniu środka przez osobę trzecią do napoju/drinka lecz często na spożyciu środka, który został sprzedany jako znany narkotyk, a będący w rzeczywistości NSP. Wówczas zamiast oczekiwanego MDMA, LSD czy Marihuany osoba przyjmuje substancje o nieznanym składzie, czyli nieznanym wpływie na organizm, które bardzo łatwo może  wówczas przedawkować sugerując się dotychczasową tolerancją na narkotyk.

Do tego typu zdarzeń dochodzi często w trakcie festiwali letnich, kilkudniowych imprez plenerowych, jak chociażby tegoroczny Britain’s Mutiny Festival, gdzie po zażyciu nieznanych substancji zmarły dwie osoby a kilkanaście w stanie ciężkim przewieziono do szpitala. Podobne sytuacje od lat zdarzają się na wielu festiwalach na świecie. Wskazuje na to wyniki badań na obecność narkotyków podczas festiwail w Nowej Zelandii, wykonywane przez NZ Drug Foundation i Know Your Stuff w roku 2017. Badania polegały na wykonywaniu testu chętnym osobom, które zakupiły i przyjęły środki psychoaktywne, najczęściej LSD i Extazy oraz zestawienie wyniku testu z wynikiem badań toksykologicznych. Okazało się że 20% próbek zawierało inny narkotyk (ale o podobnym działaniu) niż ten, który chciała przyjąć dana osoba, a kolejne 11% próbek zawierało dodatkowe składniki głównie katynon. Sumarycznie 31% przebadanych próbek zawierało inny narkotyk niż ten który miał zostać świadomie spożyty.

Najczęstsze objawy po dopalaczach to:

  • stany lękowe,
  • zaburzenia rytmu serca, migotanie przedsionków,
  • bóle głowy,
  • bóle w klatce piersiowej,
  • bezsenność,
  • kłopoty z koncentracją,
  • nadmierna potliwość,
  • oczopląs,
  • szczękościsk,
  • omamy wzrokowe i słuchowe,
  • nudności, wymioty.

Zażycie dopalaczy może prowadzić do gwałtownych skoków ciśnienia, zawału serca, udaru mózgu, niewydolności nerek i wątroby, a także silnych napadów agresji i braku kontroli nad własnych zachowaniem.